Home » બાયોટેકનોલોજી શું છે ?

બાયોટેકનોલોજી શું છે ?

 એ જ રીતે, અગાઉ કોઈ પ્રાણી પ્રાણીને ઉગાડવામાં ચોક્કસ સમય લાગતો હતો, પરંતુ જો તમે તેને બજારમાં અથવા કોઈપણ એનિમલ ફ્રેમિંગ હાઉસમાં જુઓ છો, તો તે પ્રાણી અથવા પ્રાણી તેના સમય પહેલા મોટા થઈ જાય છે, આ બધું કેવી રીતે થાય છે. આખરે, આ ટેક્નોલોજી કઈ છે, જેના કારણે આપણને વિજ્ઞાન, જીવવિજ્ઞાન, ઔદ્યોગિકીકરણમાં જે બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે.

તે જ ટેક્નોલોજીમાં આ પરિવર્તન જોવા મળી રહ્યું છે. મિત્રો, આ ટેક્નોલોજીને આપણે બાયોટેકનોલોજી કહીએ છીએ, જેને હિન્દીમાં બાયોટેકનોલોજી કહેવાય છે. લોકો આ ટેકનિકને બાયોલોજીની સૌથી આધુનિક ટેક્નોલોજી કહે છે, પરંતુ જો બાયોટેક્નોલોજીના ઈતિહાસની વાત કરીએ તો હજારો વર્ષોથી લોકો આ ટેકનિકનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે. પરંતુ આ બધાનો જવાબ તમને કેવી રીતે મળશે. 

આજે અમે બાયોટેક્નોલોજી વિશે તમામ પ્રકારની માહિતી આપવા જઈ રહ્યા છીએ, જે વાંચીને તમારા દિલ અને દિમાગમાં આ બ્રાન્ચ કે ટેક્નોલોજી પ્રત્યે બાયોટેક્નોલોજી પ્રત્યે વધુ રસ જાગશે. તો આજે અમે તમને બાયોટેક્નોલોજી શું છે?, બાયોટેક્નોલોજી એટલે હિન્દી શું છે, બાયોટેક્નોલોજીના પ્રકાર, ઉપયોગો, ઈતિહાસ અને ઘણું બધું જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ. 

 બાયોટેકનોલોજી શું છે? 

બાયોટેક્નોલોજી તકનીકોમાં જીવવિજ્ઞાન, રસાયણશાસ્ત્ર, માઇક્રોબાયોલોજી, એ જ રીતે એન્જિનિયરિંગ ખ્યાલનો સમાવેશ થાય છે, આ બધી શાખાઓનો એકસાથે ઉપયોગ કરીને સુક્ષ્મસજીવો અને છોડની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા તેમજ બે છોડ અથવા સૂક્ષ્મ જીવોનું મિશ્રણ કરીને, આ આધુનિક તકનીકનો સમાવેશ થાય છે.

અમે તેને બાયોટેકનોલોજી કહીએ છીએ. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, બાયોટેકનોલોજી એ જૈવિક પ્રણાલીઓ અને પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ છે જે માનવો માટે તકનીકી રીતે યોગ્ય હોય તેવા વિવિધ ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન કરે છે.

તમારામાંથી કેટલાકને લાગતું હશે કે બાયોટેક્નોલોજી એ ખૂબ જ આધુનિક ટેક્નોલોજી છે, પરંતુ આ વાત તદ્દન ખોટી છે કારણ કે મનુષ્ય પ્રાચીન યુગથી જ બાયોટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી રહ્યો છે. જો આપણે દહીંનું દૂધ બનાવવું હોય, ઈડલી બનાવવી હોય કે વાઈન બનાવવી હોય તો આવી બધી પ્રવૃત્તિઓમાં આપણે બાયોટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.

 જો આપણે બાયોટેકનોલોજીના ઈતિહાસની વાત કરીએ તો 19મી સદીથી સુક્ષ્મજીવોની શોધ સાથે બાયોટેક્નોલોજીનું ક્ષેત્ર ઝડપથી વિકસવા લાગ્યું. ગ્રેગોર મેન્ડેલે પાશ્ચર અને લિસ્ટર જેવા ક્ષેત્રના દિગ્ગજો દ્વારા આથો અને માઇક્રોબાયલ પ્રક્રિયાઓ પર જીનેટિક્સ અને ગ્રાઉન્ડબ્રેકિંગ કાર્યનો અભ્યાસ કર્યો. 19મી સદીની શરૂઆતમાં બાયોટેક્નોલોજીએ એલેક્ઝાન્ડર ફ્લેમિંગ દ્વારા પેનિસિલિનની મોટી શોધ તરફ દોરી, જે 1940ના દાયકામાં મોટા પાયે ઉત્પાદનમાં લાગી.

બાયોટેકનોલોજીની ઐતિહાસિક શોધ 

  • 1950 ના દાયકામાં ડીએનએના 3D બંધારણની શોધ.
  • 1960 ના દાયકામાં ઓરી, ગાલપચોળિયાં અને રૂબેલા માટે ઇન્સ્યુલિન સંશ્લેષણ અને રસીઓનો વિકાસ.
  • 1970ના દાયકામાં ડીએનએ સંશોધનમાં મોટી પ્રગતિ થઈ હતી.
  • કેન્સર અને હેપેટાઇટિસ-બી જેવા રોગોની સારવાર માટે 1980ના દાયકામાં પ્રથમ બાયોટેક-પ્રાપ્ત દવાઓ અને રસીઓ વિકસાવવામાં આવી હતી.
  • મલ્ટિપલ સ્ક્લેરોસિસ અને સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસના સંચાલન માટે 1990ના દાયકામાં કેટલાક જનીનોની ઓળખ કરવામાં આવી હતી અને દાયકાઓથી નવી સારવારો રજૂ કરવામાં આવી હતી.
  • 1990 ના દાયકામાં માનવ જિનોમ ક્રમ પૂર્ણ થવાથી વિશ્વભરના વૈજ્ઞાનિકો માટે કેન્સર, હૃદય રોગ અને અલ્ઝાઈમર જેવા આનુવંશિક મૂળના રોગો માટે નવી સારવાર માટે સંશોધન કરવાનું શક્ય બન્યું.

ડોક્ટર બાયોટેકનોલોજી

 તબીબી બાયોટેકનોલોજી એ માનવીઓના સ્વાસ્થ્યને સુધારવા માટે જીવંત કોષો અને અન્ય કોષ સામગ્રીનો ઉપયોગ છે. મુખ્યત્વે, તેનો ઉપયોગ ઉપચાર શોધવા તેમજ રોગોને દૂર કરવા અને અટકાવવા માટે થાય છે. સામેલ વિજ્ઞાનમાં માનવ સ્વાસ્થ્ય જાળવવા, પેથોજેન્સને સમજવા અને માનવ કોષ જીવવિજ્ઞાનને સમજવાની વિવિધ અથવા વધુ કાર્યક્ષમ રીતો શોધવા માટે સંશોધન માટે આ સાધનોનો ઉપયોગ સામેલ છે. 

 અહીં, ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ રોગો સામે લડવા માટે ફાર્માસ્યુટિકલ દવાઓ તેમજ અન્ય રસાયણોને ઇન્જેક્ટ કરવા માટે થાય છે. તે મૂળભૂત સ્તરે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે સમજવા માટે સૌ પ્રથમ બેક્ટેરિયા, વનસ્પતિ અને પ્રાણી કોષોનો અભ્યાસ સામેલ છે. તે ડીએનએ (ડીઓક્સીરીબોન્યુક્લીક એસિડ) ના અભ્યાસનો ભારે સમાવેશ કરે છે તે નક્કી કરવા માટે કે કેવી રીતે કોશિકાઓના આનુવંશિક આવરણમાં ચાલાકી કરી શકાય તે માટે લાભદાયી લાક્ષણિકતાઓનું ઉત્પાદન વધારવા માટે જે મનુષ્યને ઉપયોગી લાગે છે, જેમ કે ઇન્સ્યુલિનનું ઉત્પાદન.

તબીબી બાયોટેકનોલોજીના ઉદાહરણો 

  • રસીઓ
  • એન્ટિબાયોટિક્સ

કૃષિ બાયોટેકનોલોજી

 કૃષિ બાયોટેક્નોલોજી જૈવિક અથવા રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓને સંડોવતા ખેતરમાં વપરાતી તમામ તકનીકોને લાગુ પડે છે. તે એક વ્યાપક શ્રેણી છે જેમાં સંવર્ધન, આનુવંશિકતા, માઇક્રોબાયોમ સંશોધન, કૃત્રિમ રસાયણશાસ્ત્ર અને પશુ આરોગ્ય સહિત વિવિધ પ્રકારની ટેકનોલોજી અને વિજ્ઞાનનો સમાવેશ થાય છે.

 એ જ રીતે, કૃષિ બાયોટેકનોલોજી પાકની ઉપજ વધારવા અથવા તે છોડની લાક્ષણિકતાઓને પરિચય આપવા માટે આનુવંશિક રીતે સંશોધિત છોડ વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે જે છોડ પર ચોક્કસ પ્રકારના તાણ ધરાવતા હોય તેવા વિસ્તારોમાં વધતો લાભ પ્રદાન કરે છે. પરિબળો, જેમ કે હવામાન અને જીવાતો.  

કૃષિ બાયોટેકનોલોજીના ઉદાહરણો 

  • જંતુ પ્રતિરોધક પાક
  •  છોડ-પ્રાણીઓનું સંવર્ધન

ઔદ્યોગિક બાયોટેકનોલોજી

 ઔદ્યોગિક બાયોટેકનોલોજી એ ઔદ્યોગિક આથો સહિત ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે આ બાયોટેકનોલોજીનો ઉપયોગ છે. ઔદ્યોગિક બાયોટેકનોલોજીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કાગળ અને પલ્પ, રાસાયણિક ઉત્પાદન અને કાપડ સહિતની ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓની બહુપક્ષીય પર્યાવરણીય અસરોને ઘટાડવાની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા માટે આધુનિક મોલેક્યુલર બાયોલોજીની તકનીકોનો ઉપયોગ કરવાનો છે. 

જેના કારણે ઓછું પ્રદૂષણ ફેલાઈ છે.  તેમાં કોષોના ઘટકો જેમ કે સૂક્ષ્મજીવો અથવા ઉત્સેચકો કે જે ઔદ્યોગિક રીતે ઉપયોગી છે, જેમ કે ખોરાક અને ખોરાક, રસાયણો, ડિટર્જન્ટ્સ, કાગળ અને પલ્પ, કાપડ, બાયોફ્યુઅલ અને બાયોગેસનો ઉપયોગ કરવાની પ્રથાનો પણ સમાવેશ થાય છે. આજની તારીખે, આનુવંશિક રીતે સંશોધિત સજીવો (GMOs) બનાવવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરવામાં આવી છે જે એપ્લિકેશનની વિવિધતા અને ઔદ્યોગિક બાયોટેકનોલોજીની આર્થિક સદ્ધરતામાં વધારો કરે છે. 

તે વિવિધ પ્રકારના રસાયણો અને ઇંધણના ઉત્પાદન માટે નવીનીકરણીય કાચા માલનો ઉપયોગ કરીને અને પેટ્રોકેમિકલ આધારિત અર્થવ્યવસ્થાથી દૂર જઈને ગ્રીનહાઉસ ગેસના ઉત્સર્જનને ઘટાડવાની દિશામાં સક્રિયપણે આગળ વધી રહ્યું છે.   

ઔદ્યોગિક બાયોટેકનોલોજીના ઉદાહરણો

  • બાયોકેટાલિસ્ટ્સ
  • આથો
  • સુક્ષ્મસજીવો

પર્યાવરણીય બાયોટેકનોલોજી

 પર્યાવરણીય બાયોટેકનોલોજી જેનો ઉપયોગ કુદરતી પર્યાવરણનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે. તે ગંદા પાણીની સારવાર અને પ્રદૂષણને રોકવામાં ઉપયોગી છે. પર્યાવરણીય બાયોટેકનોલોજી પરંપરાગત પદ્ધતિઓ કરતાં કચરો સાફ કરવામાં વધુ કાર્યક્ષમ છે. બાયોરેમીડિયેશન એ પર્યાવરણને સ્વચ્છ કરવા માટે પર્યાવરણીય ઇજનેરો દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવતી સૌથી વ્યાપક એપ્લિકેશન છે. 

આ તકનીકો કાં તો કચરાના સ્થળે જમીનમાં પોષક તત્વો ઉમેરે છે જે બેક્ટેરિયાની પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજિત કરે છે અથવા માટીમાં નવા બેક્ટેરિયા ઉમેરે છે જે કચરાને પચાવે છે અને સ્થળને સાફ કરે છે. બાયોરિમેડિયેશન એ પર્યાવરણીય બાયોટેકનોલોજીનો એક રસપ્રદ વિસ્તાર છે; તેની એપ્લિકેશનો વિશાળ અને વિશ્વસનીય છે.  ખાદ્ય સુરક્ષા, કૃષિ, આબોહવા પરિવર્તન અને આબોહવા શમનમાં બાયોટેક્નોલોજી એપ્લિકેશન્સ જાણીતી છે.

 બાયોટેક્નોલોજીના ઔદ્યોગિક ઇન્સ્યુલિન હેક્સામર એપ્લિકેશન્સ એ ખોરાક અને કૃષિ વ્યવસાયો માટે નફાકારક વિકલ્પ છે. વધુમાં, આ પ્રક્રિયાઓ ખાતરી કરે છે કે પર્યાવરણને ઓછામાં ઓછું નુકસાન થાય છે. આજે બાયોટેક્નોલોજીની આ શાખાનો પર્યાવરણમાંથી પ્રદૂષણ અટકાવવામાં મોટો ફાળો માનવામાં આવે છે.  

પર્યાવરણીય બાયોટેકનોલોજીના ઉદાહરણો 

  • બાયોરિમેડિયેશન

પણ, વાંચો 

બાયોટેકનોલોજીનું વર્ગીકરણ | હિન્દીમાં બાયોટેકનોલોજીનું રંગ વર્ગીકરણ 

સપ્તરંગી પટ્ટાઓની જેમ, વિવિધ બાયોટેકનોલોજી એપ્લિકેશનોને પણ સાત રંગો અથવા સંશોધન અને વિકાસ ક્ષેત્રોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.   

લાલ બાયોટેકનોલોજી

 આ શાખા 250 થી વધુ રસીઓ અને દવાઓ જેમ કે એન્ટિબાયોટિક્સ, પુનર્જીવિત દવા અને કૃત્રિમ અંગોના ઉત્પાદન માટે બનાવવામાં આવી છે.  

ગ્રીન બાયોટેકનોલોજી

 તેનો ઉપયોગ વિશ્વભરના 13 મિલિયનથી વધુ ખેડૂતો દ્વારા જીવાતો સામે લડવા અને પાકને પોષણ આપવા અને સૂક્ષ્મજીવો અને આત્યંતિક હવામાનની ઘટનાઓ, જેમ કે દુષ્કાળ અને હિમ સામે તેમને મજબૂત કરવા માટે કરવામાં આવે છે. 

સફેદ બાયોટેકનોલોજી

 આ શાખાનો ઉપયોગ ઉદ્યોગને વધુ કાર્યક્ષમ અને ટકાઉ બનાવવા માટે ઉત્પાદન પ્રક્રિયાઓ, બાયોફ્યુઅલ અને અન્ય તકનીકોના વિકાસમાં સુધારો કરવા માટે થાય છે.  

યલો બાયોટેકનોલોજી

  આ શાખા ખાદ્ય ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, ઉદાહરણ તરીકે: તે રસોઈ તેલમાં સંતૃપ્ત ચરબીના સ્તરને ઘટાડવા માટે સંશોધન કરે છે.  

વાદળી બાયોટેકનોલોજી

 તે જળચરઉછેર, સૌંદર્ય પ્રસાધનો અને આરોગ્ય સંભાળ ઉત્પાદનો મેળવવા માટે દરિયાઈ સંસાધનોનું શોષણ કરે છે. વધુમાં, તે કેટલાક સૂક્ષ્મ શેવાળમાંથી બાયોફ્યુઅલ મેળવવા માટે સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતી શાખા પણ છે. 

બ્રાઉન બાયોટેકનોલોજી

 તેનો ઉદ્દેશ્ય ઉપર જણાવ્યા મુજબ, બાયોરિમેડિયેશન પ્રક્રિયાઓ દ્વારા દૂષિત કુદરતી ઇકોસિસ્ટમને બચાવવાનો છે.

ગોલ્ડન બાયોટેકનોલોજી

 ગોલ્ડ બાયોટેક્નોલોજી, જેને બાયોઇન્ફોર્મેટીક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એપ્લિકેશનની શાખા છે જેનો ઉપયોગ જૈવિક માહિતી મેળવવા, સંગ્રહ કરવા, વિશ્લેષણ કરવા અને અલગ કરવા માટે થાય છે, ખાસ કરીને ડીએનએ અને એમિનો એસિડ સિક્વન્સને લગતી.

2022 ના 5 સૌથી મોટા બાયોટેકનોલોજી વલણો 

  • કૃત્રિમ બુદ્ધિ
  • મોટી માહીતી
  • જનીન સંપાદન
  • ચોકસાઇ દવા
  • જનીન ક્રમ
  • બાયો કન્સ્ટ્રક્શન સિન્થેટિક બાયોલોજી
  • બાયો પ્રિન્ટીંગ
  • માઇક્રોફ્લુઇડિક
  • ટીશ્યુ એન્જિનિયરિંગ

1 thought on “બાયોટેકનોલોજી શું છે ?”

  1. Pingback: સૌર ઉર્જા શું છે?  - INDIBEAT

Leave a Reply

Your email address will not be published.